OBYWATEL A WŁADZA
1. Wszyscy chyba pamiętamy wiersz Władysława Bełzy „Katechizm polskiego dziecka”: „Kto ty jesteś? Polak mały. Jaki znak twój? Orzeł biały. Gdzie ty mieszkasz? Między swemi. W jakim kraju? W polskiej ziemi. Czem ta ziemia? Mą ojczyzną. Czem zdobyta? Krwią i blizną. Czy ją kochasz? Kocham szczerze. A w co wierzysz? W Polskę wierzę. Coś ty dla niej? Wdzięczne dziecię. Coś jej winien? Oddać życie”. Wiersz ten ukazuje nam istotę relacji, jakie winny łączyć człowieka z jego ojczyzną i państwem. Wskazuje także na obowiązki obywatela w stosunku do swojej ojczyzny i państwa, a więc tych najważniejszych poza rodziną instytucji, w których żyje i rozwija się człowiek. Czwarte przykazanie Boże – oprócz czci wobec rodziców – nakazuje czcić tych wszystkich, którzy dla naszego dobra otrzymali od Boga władzę w społeczeństwie. Ukazuje ono obowiązki tych, którzy sprawują władzę, jak i tych, dla których dobra jest ona sprawowana (por. KKK 2234).
2. Jakie są obowiązki władz cywilnych? Ci, którzy sprawują władzę, powinni traktować ją jako służbę (por. KKK 2235). Sprawowanie władzy powinno też zmierzać do ukazania właściwej hierarchii wartości,by ułatwić wszystkim korzystanie z wolności i odpowiedzialności.Przełożeni powinni czuwać nad tym, by normy i zarządzenia wydawane przez nich nie stanowiły pokusy, przeciwstawiając interes osobistyinteresowi wspólnoty (por. KKK 2236). Ponadto władze polityczne sązobowiązane do poszanowania podstawowych praw osoby ludzkiej.Powinny w sposób ludzki służyć sprawiedliwości, szanując prawa każdego, zwłaszcza rodzin i osób potrzebujących. Władze publiczne niemogą zawiesić praw politycznych związanych z życiem obywateli bezuzasadnionej i odpowiedniej przyczyny (por. KKK 2237).
3. Jakie są obowiązki obywateli wobec władzy? Katechizm naucza, że ci, którzy są podporządkowani władzy, powinni uważać swoich przełożonych za przedstawicieli Boga, który ich ustanowił sługami swoichdarów. Lojalna współpraca obywateli obejmuje prawo, a niekiedy obowiązek udzielenia słusznego napomnienia, jeśli coś wydałoby się im szkodliwe dla godności osób i dla dobra wspólnoty (por. KKK 2238). Obywatele mają też obowiązek przyczyniać się wraz z władzami cywilnymi do dobra społeczeństwa w duchu prawdy, spra-wiedliwości, solidarności i wolności. Podporządkowanie prawowitej władzy i służba na rzecz dobra wspólnego wymagają od obywateli wypełniania ich zadań w życiu wspólnoty politycznej (por. KKK 2239).
Uległość wobec władzy i odpowiedzialność za dobro wspólne wymagają z moralnego punktu widzenia płacenia podatków, udziału w wyborach, obrony kraju itp. (por. KKK 2240). Posłuszeństwo, lojalność i stosowanie się do prawa nie oznacza jednak, że świadomy obywatel ma biernie podporządkowywać się innym. „Obywatel jest zobowiązany w sumieniu do nieprzestrzegania zarządzeń władz cywilnych, gdy przepisy te są sprzeczne z wymaganiami ładu moralnego, z podstawowymi prawami osób i ze wskazaniami Ewangelii” (KKK 2242). Jak bowiem czytamy w Piśmie Świętym, „trzeba bar-dziej słuchać Boga niż ludzi” (Dz 5, 29). „Tam, gdzie władza państwowa, przekraczając swoje uprawnienia, uciska obywateli, niech cinie odmawiają jej świadczeń, których obiektywnie domaga się dobrowspólne. Niech zaś wolno im będzie bronić praw swoich i współobywateli przed nadużyciami władzy w granicach nakreślonych przezprawo naturalne i ewangeliczne” (KDK 74).
Zapytajmy: Jak ja traktuję swoją ojczyznę? Czy znam swoje prawa i obowiązki obywatelskie? Jak je wypełniam? Czy czuję się odpowiedzialny za swoją ojczyznę i państwo?
4. Zapamiętajmy: „Władza publiczna jest zobowiązana do poszanowania podstawowych praw osoby ludzkiej i warunków korzystania z jej wolności” (KKK 2254). „Obowiązkiem obywateli jest współpracować z władzami cywilnymi w budowaniu społeczeństwa w duchu prawdy, sprawiedliwości, solidarności i wolności” (KKK 2255), jeśli jednak zarządzenia władz cywilnych są sprzeczne z wymaganiami ładu moralnego, obywatel ma obowiązek ich nie przestrzegać (por. KKK 2256).
